Dikkat Daginikligi

Dikkat etmek hayati farketmektir
Dr Yanki Yazgan

Önce Polemik

Internette dolasan tedavi muhalifi yazilar hakkinda bir seyler söylememi isteyen mesajlar yagdi "Bir seyler" söyleyeyim: Bu yazilar ilk bakista ilaç tedavilerinin kötülügünü göstermek için yalan yanlis bir takim bilgilerin iyi bir ifade ile dile getirilmesi gibi gözüküyor Mesele ilaçlar degil oysa Daha dikkatli okudugunuzda çocuklarin gelisimlerini zorlastiran sorunlarin çözülmesine karsi çikan hayatin akisi üzerinde bir denetim kurmaya çalismayi tehlikeli gören bir söylem beliriyor Tartismaya kapali dogmatik ve tutucu bir içerik hakkinda bir doktor olarak ne diyebilirim?

Kararlar nasil verilecek? Peki dikkat daginkligi ya da hiperaktivite ne zaman bir problem sayilmalidir? Tedavi edilmeli midir? Kim tedavi etmelidir? Nasil etmelidir? Ilaç mi kullanilmalidir? Nasil ne zaman kullanilmalidir? Bu çok önemli sorularin cevaplarini aramak her anne-babanin çocukla ilgili herkesin beraberce girecegi bir süreçtir Bu süreçte kimlere kulak verecegini seçmek hakkina saygi göstermekten baska ne yapabiliriz

Ama huyum kurusun olmayacak yolda gideni gördüm mü bir seyler söylemeden edemiyoruz Anne-babalar bir çocukla ilgili karar verilirken egitimi ve deneyimi olan birilerine kulak vermek gerektigini hatirlatmakla yetinmeyecegim Daha önemli bir sey var: Sorumluluk almak

Sorumluluk alarak bilgi ve deneyimini sorunun çözümü yolunda tahsis eden kisi(ler)i herhalde (okudugunu bile anlamaktan âciz olmasi bir yana) bu hususta ciddi bir sorumluluk hiç üstlenmemis insanlardan daha fazla ciddiye almanizi tavsiye ederim Profesyonel olmak ise zaten sorumluluk almaktan baska bir sey degildir

Ilaç ya da baska bir yöntem hakkindaki tartismalari sorumluluk sahipleri ile yapmak en dogrusu olur Sorumluluk sahiplerine (biz doktorlara ve çocuk ruh sagligi alaninda çalisan diger disiplinlerden meslekdaslarima) düsen ise anne babanin ve çocugun bilgilendirilmesine her türlü seçenek hakkinda özgürce ve sorumlulukla karar verecek hale getirilmesine önayak olmaktir Bunu isimizin esasi olarak görmektir

Ben dikkat daginikliginin birey açisindan nasil bir anlam tasidigini ve neden önemli oldugunu asagidaki satirlarda kisaca özetlemeye çalistim Ilaç tedavileri ve uyarici ilaçlara iliskin yeni arastirmalar hakkinda daha önce yazdigim ve yaydigim iki yaziyi da "ek" olarak sunuyorum Ilaç tedavileriyle ilgili yazi birkaç hafta içinde kitapçilarda bulunabilecek olan "Hiperaktif Çocuk Okulda" adli kollektif kitaptan Bu mesaji yazmam için beni asistan ve uzman doktor arkadaslarim ve çocuklarinin sorunlarinin çözümünde yardimci olmami istemis aileler tesvik ettiler Ekteki yaziya Dr Pinar Öner ve Dr Özgür Öner katkida bulundular

Sonra bilgi

Dikkat daginikligi diye bir problem olabilir mi?
Herkesin dikkati dagilabilir; eger dagilan dikkatin toplanmasinda bir gecikme ya da zorluk varsa dikkat daginikligi bir problem sayilabilir

Asiri hareketlilik diye bir problem olabilir mi? Herkes asiri hareketli olabilir; ama asiri hareketliligini durdurmasi beklendiginde veya gerektiginde duramayan buna da "canim istediginde durabilirim aslinda" diye bir açiklama getirenlerin ama yine de duramayanlarin "asiri hareketlilik problemi" olabilir

Sabirsizlik yeterince/geregince bekleyememek bir problem sayilabilir mi? Herkes sabirsiz ve aceleci olabilir; ama gereginde bekleyebiliriz Sadece görebildigimiz somut yararlar oldugunda degil göremedigimiz ama düsünebildigimiz gelecekteki yararlar oldugunda ya da baskalari için de gerektiginde bekleyebilmek Bunu yapamamak pekalâ bir problem sayilabilir

Hayatta ne lüzumlu ne lüzumsuz; nasil karar verilebilir? Herhangi bir durumu ya da kisiyi degerlendirirken "su anda su saniyede benim isime yariyor mu yaramiyor mu?" sorusuna aldigi cevaplara göre hayatini yönlendiren (bunun da pek farkinda olmayan) bir çocuk/birey yetistirmek isteyip istemediginize siz karar verin
Yeterince bekledigimizde görebileceklerimizi görememek bir kitabi (sirf basini sıkici kitabi da kalin buldugu için) sonuna kadar okuyamamis olmak matematigi sadece mühendislerin edebiyati sadece yazarlarin resimi sadece ressamlarin isine yarayacagi düsüncesiyle lüzumsuz addeden bir zihniyete sürükleyecektir kisiyi

Dikkat daginikligi ve/veya asiri hareketlilik; ya da hiperaktivite ya da adina ne derseniz deyin; (meselâ hayatin tadina varma güçlügü hayati ögrenme güçlügü) bir sendromdur bazi çocuklarin kolayca etki alanina girdigi Bu etkilenisi belirleyen genetik mekanizmalar kismen bellidir Genetik-biyolojik etkilerin varligi ise âsıkâr Bu duruma dilerseniz hastalik deyin dilerseniz bozukluk dilerseniz güçlük Ben bir tür "huy" (temperament) oldugu izlenimindeyim bütün huylar gibi son derece biyolojik olarak belirlenen; hayat boyu çesitli biçimlerde kendini belli eden (malûm can çikar huy çikmaz !) Ama anne-babanin ve egitim düzeninin de rolüyle bir rahatsizlik yaratabilen veya yaratmayan Isaretini erkenden veren veya vermeyen

Dikkatimiz daginik kalsa ne zarari olabilir ki? Bir bakis açisiyla hiç Olacaklar kazanabileceklerimizden kayiplardir tâcirlerin "kârdan zarar" dedikleri Diger yandan kazanacaklarimiz basitçe bir kâr olmadigi için asil zarar ciddi boyutlara varabilir Farkettiginizde zararin azaltilmasinin daha kolay oldugu dönemlerden epeyce uzaklasmis olabilirsiniz Bir çocugun hayatinca isine yarayacak hangi bilgi varsa ögrendigi bir dönemden söz ediyoruz

Ögrenme denince nedense herkesin aklina okuldaki dersler geliyor; davranis denince de anne-babanin ya da ögretmenin istedigi gibi olmak anlasiliyor Keske derdimiz dersler ya da sinifta uslu durmak vsden ibaret olsa tedavi muhaliflerinin "anladigi kadariyla"

Çocugun kendi degerini ögrendigi bu degeri de büyükleri-küçükleri ve yasitlariyla iliskileri içerisinde yasadiklariyla kaybettikleri ve kazandiklariyla pekistirdigi bir dönemi nasil geçirdigi (ne kadar dikkat ederek ne kadar farkinda olarak geçirdigi) bence çok önemli

Gelecekte ona bugünden kalmis olan ögrendigi çarpim tablosundan ziyade baskasini dinleyebilme ve anlayabilme becerisi olacaktir Bu beceriyi tam gelistiremediginde üstelik bunun da ayirdinda olmayip kendisine ya da baskasina kabahat bulmakla ömrünü geçirdiginde anlasilmamis "sevilmis ama sevildigini hissetmemis" olma olasiligi artar

Dikkati daginik ya da asiri hareketli çocuk ve yetiskin bireyler bazen canlarinin ne istedigini bilemedikleri için bir istekten digerine geçer durur çok isteyip eristikleri hiçbir seyden tad almazlar Hayatin tadini alamayarak ama bir tad arayisi içinde geçen ömrün bir noktasinda hayatin bir tadi olmadigina hükmedip hayatin tadini aramaktan vazgeçmeleri en ürkütücü olandir: o vazgeçisin adina ise depresyon denmekte Talihliler istisna olusturabilirler elbette Ama doktor olarak istisna ile kurali ayird etmek planlari ikisine de göre ama tehlikeli olan olasiligi unutmaksizin yapmak ögretilmistir bize