Sagliksal

Kan gibi son derece yaşamsal bir öneme sahip sıvının boş yere akmasını engelleyecek bir savunma mekanizmasına gerek vardır. Vücudumuzdaki kanın yüzde 15'ini yitirdiğimiz zaman herhangi bir olumsuz etkiyle karşılaşmayız. Ancak kaybedilen kanın miktarı bu ölçüyü aşarsa, sonu ölüme kadar varan çok tehlikeli gelişmelerle karşı karşıya gelebiliriz.
Kanın damarlardan, vücudun içine ya da dışına akmasına, "hemoraj" adı verilir. Kanın yavaş yavaş yitirilmesi anemiye yol açar, hızlı kan kaybı ise, kalbin pompalama işlemini yapabilmesi için gerekli olan basıncı düşüreceğinden "şok" denen duruma yolaçar. Vücuttaki pek çok organ, yetersiz miktarda kanla işlevini sürdü¬rebilir. Ancak bu, beyin için olanaksızdır.
Vücudumuz, kan kaybını engellemek için kendiliğinden bir sistem geliştirmiştir. Pıhtılaşma mekanizması ve bu konunun uzmanı olan trombosit hücreleri, bu sistemde yaşamsal öneme sahiptirler. Kemik iliğinde yapılan trombositler, alyuvarlardan daha küçüktür. Her kan damlasında 15 milyon trombosit vardır. Bir kan damarının belirli bir yerinde hasar mey
dana geldiğinde, trombositler birbirlerine kenetlenerek, hasarlı bölgenin çevresinde bir barikat oluşturur. Trombositler birbirlerine yapıştıklarında pıhtılaşma mekanizmasını başlatacak bir madde salgılarlar. Hasar gören dokular da aynı maddeyi salgılar.
Pıhtılaşma, eriyebilir bir madde olan plasma proteini fibrinojenin erimez ipliksi proteinlere dönüşmesi ve fibrin haline gelmesidir. Bu dönüşmeyi birçok etken etkiler. Ancak bu etkenler, trombosit salgıları çıkıncaya kadar işleme karışmazlar. Fibrin, kan hücrelerinin çevresinde bir ağ meydana getirir sonra daralarak berrak, sarımsı bir sıvı olan serumun oluşmasına yol açar. Bunu, katı bir pıhtının ortaya çıkması izler.
Trombositler kan kaybını bir başka yoldan da önlerler. Salgıladıkları serotonin adlı hormon, damarların büzülmesine ve daralmasına neden olur, böylelikle de kanın akışı azalır.
Anormal kanama, bazı hastalıkların da belirtisidir. İskorbüt hastalığı salgın menenjit ve veba, bu hastalıklardan bazılarıdır. Zehirlenme ve radyasyon, kemik iliğini etkileyip, trombosit üretiminin durmasına yol açabilir. Bazen de ortada hiçbir belirli neden yokken trombosit sayısı hızla azalır. Dalağın ameliyatla alınmasıyla bu durum ortadan kalkar. Bununla birlikte bu yöntemin ne gibi bir yarar sağladığı halen anlaşılmış değildir.
Pıhtılaşma işlemini etkileyen on kadar etkenin oluşumu için K vitamini büyük önem taşır. Ancak, bağırsaklarda bir aksama varsa, bu vitaminin kana karışımı güçleşir. Sarılığın bazı türlerinde de, pıhtılaşma güçleşir.
Pıhtılaşma ile ilgili hastalıkların en çok bilineni hemofilidir. Kalıtım yoluyla geçen bu hastalığın kurbanları yalnızca erkeklerdir. Kadınlar yalnızca taşıyıcı olabilirler ve hastalığı oğullarına geçirirler. Ünlü sülalelerde de çok görülen bu hastalık, günümüzde oldukça enderdir. Yalnızca her on bin çocuktan birinde görülür.
Bu hastalık, pıhtılaşma etkenlerinden biri olan ve antihomofilik globülin ya da Faktör VIII olarak bilinen plazma proteinin yokluğundan kaynaklanır. Küçük bir kesik bile, önüne geçilemeyecek ölçüde kanamaya neden olur. Eskiden bu hastalığa tutulmuş çocukların yaşama şansı çok azdı. Bugün kan nakilleri ya da plazmadan alınan Faktör VlII'in dışarıdan enjeksiyonu yöntemi ile hemofili hastalarına büyük ölçüde iyileşme olanağı sağlanmıştır